About us

પારસમણિ



હું હવે આથી વધુ સહન નહીં કરી શકું. બધાને શું થઈ ગયું છે એ જ મને સમજાતું નથી. નાની નાની બાબત પૂછવાની હોય તો પણ ભાભી. ઘરનાંને ભાભી પર એટલું બધું હેત છે કે જાણે એ વર્ષોથી આ ઘરમાં રહેતાં હોય. હજી તો એમને આ ઘરમાં આવ્યે માંડ એક મહિનો થયો હશે. મારું એકચક્રી શાસન આ ઘરમાંથી પૂરું થઈ ગયું હતું ! હવે પડદાના કાપડની પસંદગી હોય કે સવાર કે સાંજની રસોઈ બનાવવાની હોય, એની પસંદગી ભાભી ની રહેતી. ઘરમાં ભાભી પ્રત્યે દિવસે દિવસે મને નફરત થતી ગઈ . હવે મારું કામ માત્ર એ જ  રહતું કે નાની નાની બાબતમાં ભાભીનું અપમાન કરવું. મમ્મી, પપ્પા કે મોટાભાઈ મને જે લાડપ્યાર કરતા હતા તેમાં કોઈ ભાગ પડાવે એ મને મંજૂર ન હતું. ભાભી પાસે એવું કંઈક હતું કે જે ભાભીને મળે એ ભાભીના ગુણગાન ગાતાં થાકે જ નહીં. મને લાગતું  કે ભાભી જાદુગર છે .જાદુગર શબ્દે હું બેચેન બની ગઈ. મોટાભાઈ જેવા શાંત, ગંભીર માણસ લગ્ન બાબત જાતે પસંદગી કરશે તેવું કોઈએ ક્યારેય વિચારેલું નહીં.એમ.એસ.સી માં ભાઈને સુવર્ણચંદ્રક મળ્યાના  સમાચારથી પપ્પા- મમ્મી ખુબ ખુશ હતાં. થોડા જ દિવસોમાં તેમને તેમની કોલેજમાં  જ નોકરી મળી ગઇ, ત્યારે મમ્મી- પપ્પાએ કહેલું, " બેટા, તેં તો અમારી ખુશી બેવડાવી દીધી ."કાયમ ગંભીર અને શાંત એવા મોટાભાઈ બોલેલા, " હું તમારી ખુશીમાં એક વધારો કરવા માગું છું . મને સ્નેહા પસંદ છે અને...." મોટાભાઈ એ વાક્ય અધૂરું છોડી દીધેલું. જો કે એમને  વાક્ય  પૂરું કરવાની જરૂર પણ નહોતી પડી. 


સ્નેહા  મોટાભાઈની સાથે જ અભ્યાસ કરતી હતી .ઘણી વાર એ ઘેર આવતી. પણ અમે એ બાબતને ખાસ મહત્વ આપ્યું ન હતું. કારણ કે કોલેજમાં એ મોટાભાઈની 'પ્રેક્ટીકલ પાર્ટનર 'હતી.પણ અમે એવું નહીં ધારેલું કે મોટાભાઈ 'પ્રેક્ટીકલ પાર્ટનર'ને  'લાઈફ પાર્ટનર'(જીવનસાથી) બનાવશે. હા, પણ માેટાભાઈની વાત દરેક જણ માની જતું. પપ્પા -મમ્મીને  વિશ્વાસ હતો કે મોટાભાઈની પસંદગીમાં ક્યાં જોવાનું ના હોય. તેથી સ્નેહા બાબત ઘરમાં કોઇએ વિરોધ કર્યો ન હતો. મોટાભાઈ ખૂબ ઓછું બોલતા, છતાં જે બોલતા તે ટૂંકમાં અને સામેની વ્યક્તિના હૃદય સોંસરવું ઉતરી જાય એવું બોલતા. 


મોટાભાઈના હૃદયમાં ઘરના બધા પત્યે પ્રેમ હતો .હું ઘરમાં સાૈથી નાની હોવાને કારણે ખૂબ વહાલી હતી. પણ હવે આ બધાના મન પર કેવળ સ્નેહા ભાભી છવાઈ ગયા છે. હું ઈર્ષાથી જલી જતી. હવે મારી પસંદગીનું જાણે કે  કંઇ મહત્વ રહ્યું ન હતું. એક દિવસ હું કોલેજથી આવી ત્યારે મમ્મીએ કહ્યું, " નાનકી તું  માસી બની ગઇ. "અને જ્યારે મેં જાણ્યું કે મોટીબહેનને ત્યાં બાબો આવ્યો છે તો  હું ખુશ થઈ ગઈ. પણ બીજી જ મિનિટે મારી ખુશી ઉડી ગઈ. કારણ કે મમ્મી થોડા દિવસ માટે મોટીબેન પાસે રહેવા જવાની હતી. હવે ઘરમાં મારે વારંવાર ભાભીની સાથે જ વાત  કરવી પડશે. ભાભી મારી સાથે પ્રેમાળ વર્તન રાખતાં  પણ મને જ ભાભી ગમતાં ન હતાં. કારણ કે તેમને કારણે જ બધા મને લાડપ્યાર ઓછાે કરતાં હતાં. ઘરમાં જાણે એમનું સામ્રાજ્ય સ્થાપાઈ ગયું હતું. 


ભાભી નહીં ગમવાનું બીજું કારણ એ પણ હતું કે મેં કલ્પના કરેલી કે ભાભી મારી નિકટની સહેલી બની જાય. છેલ્લા દસ વર્ષથી હું ઘરમાં એકલી હતી કારણ કે મોટીબહેનના લગ્ન થઈ ગયેલાં. મને પિક્ચર જોવા અને ફરવાનો ખૂબ શોખ હતો. જ્યારે ભાભી તો   પિક્ચર જોતાં જ નહીં અને ઊપરથી કહેતાં, " નાનકીબહેન , પિકચર જાેવામાં પૈસા અને સમય શું કામ બગાડો છો ? " અને એ તો આખો દિવસ ભરવા - ગુંથવાનું , વાંચવાનું અને બીજા કોણ જાણે કેટલાય કામ કર્યા કરતાં. સાંજના સમયે મોટાભાઈ ઘેર આવે ત્યારે તેમની સાથે કોઈ દિવસ ટેબલ ટેનીસ, કે બેડમીન્ટન રમતાં. કારણકે મોટા ભાઈને રમવાનાે ખુબ શાેખ હતાે. અને   તેથી અમારા બંગલાના કમ્પાઉન્ડમાં જ આ બધુ રમવાની વ્યવસ્થા કરેલી. મને રમતો પ્રત્યે ભારે સુગ હતી. હું  વિચારતી કે મારી બહેનપણીઓ ગ્રીવા, સેંથી,  શ્યામા બધાંય તેમની ભાભી સાથે પિક્ચર જોવા જાય છે, હોટલમાં જાય છે ,ફરવા જાય છે, જયારે મારી ભાભીને  તો આવો કશાેય  શોખ નથી. આ બધી વાતો યાદ આવવાથી હું બેચેન હતી.એમાંય જાણયું કે મમ્મી માેટીબહેનને ત્યાં રહેવા જવાની છે, ત્યારે હું ત્યાંથી  તરત મારી રૂમમાં ગઈ અને ખૂબ રડી. બીજે દિવસે હું કોલેજ ના ગઈ, કારણ કે મમ્મી જવાનાં હતાં. મમ્મીએ જતાં પહેલાં મને એની પાસે બોલાવીને કહેલું, " નાનકી , ભાભી સાથે હળીમળીને રહેજે." મારી આંખમાં આંસુ  આવી ગયાં. મેં કહ્યું," મમ્મી, હવે તાે મારી પરીક્ષા નજીક આવી રહી છે. તું ના જાય તો સારું. " હું જાણતી હતી કે મારા આ શબ્દાેની મમ્મી પર કંઈ અસર થવાની નથી. અને થયું પણ એમ જ. અમારી વાત ચાલુ હતી એટલે અમને ખ્યાલ ન હતો કે ભાભી અમારી પાછળ આવીને ઉભાં છે.  મારા ખભે હાથ મૂકતાં  બાેલ્યાં,"  પરીક્ષા છે એટલે તમે વાંચજો. હું છું ને ? તમને ક્યારેય મમ્મીની ઉણપ સાલવા દઊં." ભાભીના શબ્દોથી મમ્મી ખુશ થઈ ગયાં હતાં.

બાજુની રૂમમાંથી પપ્પા પણ છાપું વાંચતાં વાંચતા આવેલા અને મમ્મી તરફ જોતાં બોલેલા, " તું ય શું, સ્નેહા છે પછી તારે શી ચિંતા ?"  પપ્પાના હાસ્યથી વાતાવરણ હળવું બની ગયું હતું .ભાભીનેા એક હાથ અત્યાર સુધી પાછળ રાખેલાે  તે આગળ લાવતાં અમે જોયું કે એમના હાથમાં થેલી હતી .મમ્મી ના હાથમાં મુકતા ભાભી બોલ્યાં, " મમ્મી, મોટીબહેનના  બાબા માટે મેં થાેડા  રમકડાં બનાવ્યાં છે. મોટીબહેનને આપી દે જો. " પપ્પાએ થેલી ખાેલી વારાફરતી રમકડાં બહાર કાઢવા માંડ્યાં. ખૂબસૂરત ઢીંગલીઓ, માેતીનાં રમકડાં અને બીજા ઘણા બધા રમકડાં હતાં. રમકડાં ખરેખર સુંદર હતાં. પણ મેં તો ક્યારેય એવું વિચાર્યું ન હતું  કે રમકડાં ઘેર બનાવી શકાય. રમકડાં જાેતાં  મારું મન ખુશ  તાે થઈ ગયેલું પણ બીજી જ પળે ઈર્ષા મારા મન પર છવાઈ ગઈ. હું  મોં બગાડતા બોલી, " આટલી બધી મહેનત કરવાની શું જરૂર ? આવાં રમકડા બજારમાં પણ મળે છે ......" પપ્પા મારી સામું જોઈને બોલ્યા, " નાનકી, આપણે બાગમાંથી ફૂલ તોડીને એનો હાર ભગવાનને ચઢાવવા  જાતે બનાવીએ છીએ. હાર  તો બજારમાં પણ મળે છે. પરંતુ જાતે બનાવેલા હારની વાત જુદી છે . દરેક ફૂલ પરાેવતી વખતે આપણને ભગવાનનું સ્મરણ થાય છે. તેની પાછળ એક પ્રેમની ભાવના છુપાયેલી છે. આ રમકડાંની બાબતમાં પણ એવું જ છે." પપ્પાએ  ભાભીનો પક્ષ લીધો એ મને ના ગમયું. હું ગુસ્સામાં બીજા રૂમમાં જતી રહી. પણ દિવસે-દિવસે ભાભી પ્રત્યે મારી ઈર્ષા વધતી જ રહી .એક દિવસ મારી બહેનપણી સાથે હું મારા રૂમમાં  બેસીને ગપ્પાં મારતી હતી . મેં કહ્યું," ઘરમાં ખાવાની મજા નથી આવતી. હોટલમાં પંજાબી અને ચાઈનીઝ વાનગીઓ ખાવાની જે મજા છે એ ઘરનાં ભાખરી- શાકમાં ક્યાં છે ? " મને એ વખતે ખ્યાલ ન હતો કે ભાભી ચા-નાસ્તા આપવા માટે મારી રૂમમાં આવ્યા છે. પરંતુ ત્યારબાદ વારંવાર ઘરમાં પણ પંજાબી અને ચાઈનીસ વાનગીઓ થવા માંડી. મોટાભાઈ તથા મમ્મી- પપ્પા વખાણી વખાણીને ખાતાં.  મને પણ ખૂબ ભાવતી. સાચી વાત એ હતી  કે બજાર કરતાં પણ ભાભીના હાથની વાનગીઓ સારી બનતી. પણ  હું ક્યારેય મારા માેંએ  વખાણ કરતી નહીં. મને એમાં  નાનમ લાગતી. બળતામાં ઘી હોમાતું  હોય એમ પપ્પાએ  એક દિવસ ભાભીને કહ્યું, " સ્નેહા, આવું બધું તું નાનકીને  શિખવાડજે. એને તો બસ પિક્ચર જોવાં, હોટલમાં ખાવું અને સરસ કપડાં પહેરીને ફરવું એ  જ શોખ છે. "આ સાંભળતા હું જમતાં જમતાં  ઉઠી ગઈ અને ક્રોધે ભરાઈને બોલી, " મારે આવું બધું શીખવાની કંઈ જરૂર નથી. આ બધી પંજાબી વાનગીઓ  ઘીમાં થાય છે. મને તાે આવું બધું પચતું નથી . મારી તબિયત સારી નથી ." અને પગ પછાડતી હું રૂમમાં જતી રહી. 


થોડી વાર થઈ હશે ત્યાં   ભાભી મારી રૂમમાં આવ્યાં. એમના હાથમાં થાળી હતી. તેમાં ખીચડી, શાક , છાસ અને પાપડ હતાં. મારા ટેબલ પર થાળી મૂકતા બોલ્યા, " 

નાનકીબહેન, તમારી તબિયત સારી નહોતી તો મને કહેવું હતું ને ! મને ખબર નહીં. તમે જમી લો. " મેં  છતાં પણ મક્કમ પણે ના જ કહી. ભાભી મને મનાવતાં બોલ્યા, " 

નાનકીબહેન, તમે નહીં જમાે ત્યાં સુધી હું પણ નહીં જમું. " હવે મારો જમ્યા વગર છુટકો ન હતો. મેં ચૂપચાપ જમી લીધું. મારું મન ઘણીવાર મને કહેતું, " હું ખોટું કરું છું ." પણ સતત ભાભીના વખાણ મારાથી સહન થતાં ન હતાં. દર વર્ષે અમારી નાતમાં સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ થતો અને એના જે પૈસા આવે તેમાંથી ગરીબ વિદ્યાર્થીઓને ચોપડીઓ તથા ફી મળતાં. એ વર્ષે   કાર્યક્રમ દરમિયાન જ મને ખબર પડી કે ભાભી કથ્થક અને ભરતનાટ્યમ  બંને  શીખેલા છે. તે ઉપરાંત એ સંસ્કૃતનાં  પણ વિદ્વવાન   છે. એમને ઉપનિષદ અને વેદો વિશે ચર્ચા કરતા સાંભળી હું  સ્તબ્ધ બની ગઈ  હતી. ભાભીના આવા તો અનેક સ્વરૂપો મને જોવા મળેલાં. મારી જે  નીકટની  બહેનપણીઓ હતી તે પણ હવે મારા ભાભીને વધુ મહત્વ આપતી. 


ભાભી કાર્યક્રમની પ્રેક્ટિસ દરમિયાન ખૂબ થાકી જતાં. કારણ કે તેમને કાર્યક્રમનું સંચાલન સંભાળેલું. રાત્રે થાકીને ઘેર આવ્યા હોય તો પણ તે જલદીથી રસોઈ બનાવી મોટાભાઈ સાથે વાંચવા બેસી જતાં .કોઈક વાર એ અને મોટાભાઈ  કલાકો સુધી કોઈક વિષય પર ચર્ચા કરતાં, કારણકે મોટાભાઈ પી.એચ.ડી કરી રહ્યાં હતાં. તેમાં ભાભી ખૂબ મદદરૂપ બનતાં. શિયાળો આવ્યો ત્યારે તો ભાભીએ કમાલ કરી . ઘરના દરેક જણ માટે સ્વેટર બનાવેલાં. મારા માટે પણ શાલ અને ગરમ બ્લાઉઝ બનાવેલાં. હું જોતી જ રહી. અત્યાર સુધી તાે અમે કાયમ બજારમાંથી જ ગરમ કપડાં ખરીદતાં હતાં. ભાભીના આવવાથી ઘરની દીવાલોને  નવું રુપ મળ્યું હતું. ફેંકી દેવા જેવી વસ્તુઓમાંથી પણ સુંદર 'વોલપીસ'  બનાવતાં. જેવી કે રેતી, નારીયેળના કૂચા,  કે શરબત પીને ફેંકી દીધેલી  સ્ટ્રો. તેઓ રંગબેરંગી કાગળના ફૂલો બનાવી ફૂલદાનીમાં મુકતાં. અને દિવાળી દરમિયાન તો જાતે જ કાર્ડ બનાવી બધાને માેકલતાં. 


એકવાર મમ્મીએ કહ્યું,"સ્નેહા ,નાનકી માટે મેં એક છોકરો જોઈ રાખ્યો છે. તું  જોઈ આવજે, તને કેવાે લાગે છે . આ નવા  જમાનામાં તમારાં જુવાનિયાંઓની પસંદગી મારા જેવી વૃદ્ધાને શું ખબર પડે ? " ભાભી ઝટ દઈને બોલ્યાં, " મમ્મી, અત્યારથી શું છે ?

પપ્પા નિશાળે જાય કે તરત મારી મમ્મી મને નૃત્ય શીખવાડતી. કારણ નૃત્યમાં એ પારંગત હતી. પછી તાે મેં સંસ્કૃતની બહારની  પરીક્ષાઓ આપી. સંસ્કૃત મન દઈને શીખેલી, તેથી ઉપનિષદ   તથા વેદોનો અભ્યાસ કર્યો. નૃત્યની તાલીમ તો ચાલુ જ હતી. ચાર વર્ષ પૂરાં  થતાં હું  નૃત્ય શીખવા માંડેલી. પ્રથમ કથ્થક અને ત્યાર બાદ ભરતનાટ્યમ અને હું કોલેજમાંથી હતી ત્યારે બંનેના આરંગેત્રલ  પણ આપી ચૂકેલી. તે ઉપરાંત નિશાળમાં રજાઓ  પડતાં  જ હું જુદા જુદા વર્ગો ભરતી. તેથી મને શિવણકામ આવડી ગયું. હું જાતે જ કપડાં સીવું  છું.મારા માતા-પિતાએ મને એવા સંસ્કાર આપેલા કે મને હંમેશા નવી નવી વસ્તુઓ શીખવાની ધગશ રહેતી. તેઓ મને એક પણ મિનિટ વેડફવા દેતાં ન હતાં. તેઓ કહેતાં  કે જિંદગીની દરેકે દરેક મિનિટનું મૂલ્ય હોય છે. તેને ગપ્પાં મારવામાં  કે બેસી રહેવામાં વેડફવું  ના જોઈએ. 


પછી તો વેકેશન પડે કે તરત  જુદા જુદા વર્ગાે  ભરતી.  ક્યારેક' વોલપીસ'  બનાવવાના, તો ક્યારેક રમકડા બનાવવાના, ભરતગુંથણના તાે ક્યારે મહેંદી અને મેકઅપના. ત્યારબાદ વાનગીઓ બનાવતાં શીખવા માટે વર્ગો ભર્યા. મમ્મી-પપ્પા પાસે પૈસા તો પુષ્કળ હતાં જ એટલે નાેકર-  રસોઈયા કામ કર્યા કરતાં. મારી પાસે જે સમય મળતો તેનો ઉપયોગ હું  આ રીતે કરતી. " ભાભીની વાત સાંભળી હું મુગ્ધ બની ગઈ. " પણ  ભાભી,  તમારામાં  એવું શું છે કે જે તમને મળે એ તમારું  થઈ જાય છે ? " ભાભી હસીને બોલ્યા, " જાદુ! " પછી કંઈક ગંભીર થતાં  બોલ્યાં," નાનકીબહેન, હું હંમેશા સામેની વ્યક્તિનો વિશેષ ખ્યાલ રાખું છું કે જેથી કોઈને મનદુઃખ ના થાય. તે ઉપરાંત હું  મારા વાચનને લીધે દરેક ક્ષેત્રનું થોડું ઘણું જ્ઞાન મેળવી લવું  છું.  જેથી દરેક વ્યક્તિ સાથે તે વિષય પર થોડી ઘણી વાતચીત કરી શકીએ. અને સામેની વ્યક્તિમાં આપણે રુચિ લઈએ   તો એને આપણા  પ્રત્યે માન થાય જ. " આજે તો ભાભીના  જ્ઞાનનો ભરપુર લાભ હું ઊઠાવું  છું. તેમણે આપેલી હિંમતથી હું એમ. એ. થઈ એ તો ઠીક પણ મને એમ. એ. માં સુવર્ણચંદ્રક મળ્યો ત્યારે સૌથી પહેલાં ભાભી ને પગે લાગી હતી. ભાભીના હાથમાં સુવર્ણચંદ્રક મુકતા હું બોલી ઊઠી ," ભાભી,  હું લાેઢું હતી, તમારા પારસમણિના સ્પર્શે સોનું બની ગઈ  છું. આની પર સૌ પ્રથમ  હક્ક તમારો જ છે . મારી વાત સાંભળી ભાભી મને  વહાલથી ભેટી પડ્યાં.

Post a comment

0 Comments